Przygotowanie pedagogiczne po studiach: jak zdobyć uprawnienia do uczenia w szkole?

Studium podyplomowe pedagogiczne to potoczna nazwa studiów podyplomowych, które dają przygotowanie pedagogiczne, czyli psychologiczną, pedagogiczną i dydaktyczną część kwalifikacji nauczyciela. Trwają co najmniej 3 semestry i są przeznaczone dla osób, które mają już wyższe wykształcenie na kierunku zgodnym z przedmiotem, którego chcą uczyć.

Czym dawne studium różni się od dzisiejszych studiów podyplomowych?

Słowo „studium” wciąż pada w rozmowach o uprawnieniach nauczycielskich, ale przepisy o kwalifikacjach mówią o studiach, studiach podyplomowych, kursach kwalifikacyjnych i zakładach kształcenia nauczycieli. Dziś przygotowanie pedagogiczne zdobywa się na studiach albo studiach podyplomowych prowadzonych zgodnie ze standardem kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, który wprowadziło rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 lipca 2019 r.

Rozporządzenie o kwalifikacjach nauczycieli z 14 września 2023 r. w § 2 wyjaśnia, że takie przygotowanie potwierdza między innymi świadectwo ukończenia studiów podyplomowych. Uznaje też dokumenty zdobyte według dawnych zasad, sprzed 3 sierpnia 2019 r., jeśli obejmowały co najmniej 270 godzin psychologii, pedagogiki i dydaktyki oraz 150 godzin praktyki. Kto ma starsze świadectwo, nie musi więc zaczynać od nowa. Ten sam paragraf uznaje przygotowanie zdobyte na kursie kwalifikacyjnym, jeśli obejmował co najmniej 270 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i dydaktyki oraz 150 godzin praktyki.

W rozmowie z pracodawcą warto więc mówić o dokumentach, a nie o nazwie. Dyrektor oceni zakres ukończonych zajęć i świadectwo, dlatego dobrze przygotować kopie wraz z datami i liczbą godzin, zwłaszcza gdy dokument pochodzi sprzed kilkunastu lat.

Ile godzin wymaga standard kształcenia nauczycieli?

Standard wymaga co najmniej 3 semestrów i określa minimalną liczbę godzin w każdej grupie zajęć. Dla nauczyciela, który ma uczyć przedmiotu w szkole podstawowej i ponadpodstawowej, wygląda to tak:

Grupa zajęć	Minimum godzin
Psychologia	90
Pedagogika	90
Praktyki psychologiczno-pedagogiczne	30
Podstawy dydaktyki i emisja głosu	60
Dydaktyka przedmiotu	150
Praktyki dydaktyczne	120

Razem daje to 390 godzin zajęć i 150 godzin praktyk. To minimum, więc uczelnie mogą przewidywać więcej zajęć. Gdy przygotowanie dotyczy tylko jednego typu szkoły, standard dopuszcza krótszą dydaktykę przedmiotu, 90 godzin, i 60 godzin praktyk dydaktycznych.

Kto może się zapisać. Warunkiem jest wyższe wykształcenie na kierunku, którego program obejmował treści podstawy programowej przedmiotu. Przy wątpliwościach pomaga porównanie suplementu do dyplomu z podstawą programową przedmiotu, którego chcesz uczyć. Jeśli przedmioty z twoich studiów pokrywają się z treściami, których uczy szkoła, spełniasz ten warunek.

Czy z licencjatem można uczyć w szkole średniej?

Co do zasady nie. Rozporządzenie o kwalifikacjach w § 3 ust. 1 wiąże pracę w klasach od IV do VIII szkoły podstawowej i w szkołach ponadpodstawowych z ukończeniem studiów pierwszego i drugiego stopnia albo jednolitych magisterskich, oczywiście razem z przygotowaniem pedagogicznym.

Przygotowanie pedagogiczne jest dodatkiem do wykształcenia, które już masz, i nie zastępuje wymaganego poziomu studiów. Absolwent licencjatu, który myśli o liceum albo technikum, powinien więc zaplanować także studia magisterskie, a program podyplomowy potraktować jako jeden z dwóch etapów.

Jak wygląda program takich studiów. Programy dzielą się zazwyczaj na trzy bloki:

• psychologiczny: biopsychiczne podstawy rozwoju, psychologiczne aspekty uczenia się, sylwetki rozwojowe uczniów, diagnoza i pomoc psychologiczno-pedagogiczna,
• pedagogiczny: teoria wychowania, pedagogika społeczna, elementy pedagogiki specjalnej, praca z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych, współpraca szkoły ze środowiskiem, doradztwo zawodowe w szkole,
• dydaktyczny: dydaktyka i efektywność kształcenia, emisja i higiena głosu, ocenianie i ewaluacja, technologia informacyjna w edukacji, planowanie pracy na podstawie podstawy programowej.

Uzupełniają je zajęcia z komunikacji interpersonalnej w szkole i kultury języka, historii wychowania, BHP oraz pedeutologii, czyli wiedzy o rozwoju i etyce zawodu nauczyciela.

Dydaktykę przedmiotu wybiera się zwykle według profilu: przedmioty humanistyczne, matematyczno-przyrodnicze albo teoretyczne przedmioty zawodowe i praktyczna nauka zawodu. Całość kończy się najczęściej egzaminem. Porównując, jakie studium podyplomowe pedagogiczne wybrać, warto sprawdzić także liczbę zjazdów i sposób organizacji praktyk.

Warto to rozważyć jeszcze przed wyborem drogi, bo kolejność kolejnych studiów może wpływać na łączny koszt i czas.

Warto o tym porozmawiać z doradcą na uczelni.

Jak wykorzystać praktyki przed pierwszym etatem?

Praktyki to 150 godzin w szkole: część psychologiczno-pedagogiczna i część dydaktyczna. To dobry moment, żeby sprawdzić siebie w roli nauczyciela, zanim podpiszesz pierwszą umowę. Część psychologiczno-pedagogiczna pokazuje szkołę od strony wychowawczej i opiekuńczej, a część dydaktyczna dotyczy lekcji z wybranego przedmiotu i pracy z konkretną klasą.

Dobrze wybrać szkołę, w której chcesz pracować, i poprosić opiekuna praktyk o możliwość prowadzenia samodzielnych lekcji, a nie tylko hospitacji. Dobrym nawykiem są notatki z każdej lekcji: co zadziałało, które polecenia uczniowie zrozumieli, ile czasu zajęło sprawdzenie zadań. Taki dziennik bardzo pomaga w pierwszym roku pracy i w rozmowie kwalifikacyjnej z dyrektorem.

Warto też rozmawiać z nauczycielami, którzy mają za sobą niedawno pierwszy rok pracy. Pomogą przewidzieć, co jest najtrudniejsze, od dokumentacji po pierwsze rozmowy z rodzicami. Dzięki temu pierwszy dzień w szkole mniej zaskakuje, a świadectwo staje się początkiem praktyki zawodowej, a nie jej końcem.

Warto wcześniej ustalić z dyrekcją zakres praktyk i ich terminy. Szkoły mają swój rytm, a okresy egzaminów lub wycieczek utrudniają prowadzenie lekcji. Im wcześniej zaczniesz rozmowę, tym łatwiej znaleźć miejsce i opiekuna, który poświęci ci czas, a nie potraktuje praktykanta jako dodatkowego obowiązku.

Przygotowanie pedagogiczne: trzy krótkie odpowiedzi

Ile trwa przygotowanie pedagogiczne?

Standard wymaga co najmniej 3 semestrów. Dokładną liczbę godzin podaje program uczelni, a praktyk musi być co najmniej tyle, ile przewiduje standard.

Czy świadectwo studiów podyplomowych sprzed 2019 r. jest nadal ważne?

Tak, jeśli program obejmował co najmniej 270 godzin psychologii, pedagogiki i dydaktyki oraz 150 godzin praktyki. Tak stanowi § 2 rozporządzenia o kwalifikacjach.

Czy przygotowanie pedagogiczne wystarczy, żeby uczyć w liceum?

Samo nie. Potrzebny jest też odpowiedni poziom i kierunek studiów, co do zasady magisterium.